محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2296
مرآة البلدان ( فارسى )
قريهء حصدآباد ، قريهء خسرو و توابع ، قريهء يسعاج . به غير از اين توابع و قرى و مزارع بسيار دارد و در معجم البلدان نوشته است كه در اين ناحيه يكصد و هشتاد و نه ده است . صاحب نزهة القلوب گويد جوين ولايتى است پيش از اين داخل بيهق بوده اكنون مفروز است . قصبهء فريوند ( فريومد ) در زمان مغول پايتخت و حاكمنشين شد و بحرآباد كه مقام شيخ سعد الدين حموى قدس - سره بوده . و داد و كازرى و خوراشاه از معظم قراى آن . اهل آن اكثر شافعى مذهبند . آب اين ولايت از قنوات و هر موضعى يك دو كاريز معتبر دارد و محصولات از همه چيزى باشد . ميوه و انگور كمتر باشد . نگارنده گويد جوين خراسان از طرف شمال محدود است به آلاداغ جاجرم اسفراين . از طرف جنوب به راه شارع عام خراسان كه گردنهء الهاك و عباسآباد مزينان مهر باشد . از طرف مشرق به سبزوار و از طرف مغرب به بسطام و آن ولايتى است در اين زمان مشتمل بر هفتاد پارچه قريه و قلعه و طول اين ولايت از مشرق به مغرب بيست فرسنگ و منتها عرض آن دو فرسنگ الى سه فرسنگ . آب آن از رودخانهها و قنواتى است كه از جنوب به شمال جارى است . منبع رودخانهها چون نزديك است در تابستان خشك مىشود . تقريبا پنج هزار خانوار سكنه در جوين ساكن مىباشند . محصول آن جو و گندم و پنبه و ابريشم . خربزه و انگور در نهايت خوبى و امتياز به عمل مىآيد . حاكمنشين جوين در قرون مختلفه تغيير و اختلاف نموده در اين عهد فيروزى مهد قريهء جغتاى مىباشد كه مسافت آن تا سبزوار دوازده فرسنگ و در دامنهء كوه زر در طرف جنوب واقع شده و مرتفع است . عوام گويند بناى اين قريه را جغتاى خان بن چنگيز خان نموده ظاهرا صحتى نداشته باشد . و از آثار قديمه چيزى در آن ديده نمىشود . اللهيار خان قليچى ، سورى « 1 » دور آن كشيده و تقريبا سيصد خانوار در جغتاى ساكن مىباشند . كثرت انهار و اشجار و فزونى فواكه و اثمار آن مطرح انظار و خضارت و صفا و طراوت هواى آن معروف و درجهء اشتهار دارد . انگور و زردآلو و گوجه و شفتالوى آن ممتاز و ابريشم آن خوب مىشود . در كوه زر آثار و علامت معادن مس و قلع و
--> ( 1 ) - سور به معناى بارو ، ديوار ، حصار .